نزول ، از عالي شروع مىنمايد و به دانى مىرسد تا آنكه به مرتبه‌اى از تنزل برسد كه حقيقت آن جز قوهء صرف و هيولاى محض نباشد . عقل أول راند بر عقل دوم * ماهى از سر گنده گردد ، نى ز دم صورت عقليه كه عرفا از آن به روح تعبير مىنمايند از مادة و مقدار جسماني تجرّد دارد ، ولى داراى ماهيت و عين ثابت كلى است كه بوجود سارى در مظاهر حدّ ماهوى مىدهد ، نفوس كليه كه از جهت تروحن و تجرد شبيه عقل و از جهت خيال شبيه برزخ و از لحاظ تعلق بجسم ، از سنخ نفوس انسانيهء متعلق با بدانند ، متشعب از صورت عقليه‌اند . بناء على ما حققناه عالم منقسم مىشود به عالم عقول و برازخ و نفوس و عالم مادهء مشتمل بر نفوس بشريه و حيوانيه و عالم نباتات و معادن و بسائط عنصريه كه عالم غيب و شهادت و عالم برزخ بين غيب و شهادت ، نيز به آن اطلاق كرده‌اند . به اعتباري عالم أعيان ثابته و ماهيات امكانيه ، غيب مطلق و عالم عقول ( جبروت ) و عالم ملكوت ، يعنى عالم نفوس كليه و حقايق برزخيه ، غيب مضاف و عالم مادة و ملك عالم شهادت مطلق است . عرفا اگر چه عالم را بحسب جزئيات غير متناهي مىدانند ، ولى أصول عوالم كليه و حضرات إلهية را در پنج - 5 - حضرت - محصور و از آن به حضرات خمس تعبير نموده‌اند و بر چهار حضرتى كه مذكور شد ، عالم انسان كامل را نيز افزوده‌اند . مرتبهء انسان كامل عبارتست از جمع جميع مراتب و درجات بانضمام